OSAM DECENIJA I STOTINE REZOLUCIJA UZALUD: Nemoć Ujedinjenih nacija u Palestini

Pitanje Palestine na stolu Ujedinjenih nacija nalazi se od samog početka ove organizacije. Mnoštvo je rezolucija Generalne skupštine i Vijeća sigurnost UN-a o Palestini i Palestincima, ali nijedna im već osam decenija nije donijela ni državu niti ih je zaštitila od genocida i drugih zločina.

Tako je, naprimjer, već 29. novembra 1947. godine Generalna skupština usvojila Rezoluciju 181, kojom je preporučena podjela Mandatne Palestine na arapsku i jevrejsku državu, uz poseban međunarodni status za Jerusalem.

Još iz ove rubrike

Svijet 11. Oktobra 2026.

TRUMP PROGLASIO ENERGETSKO PRIMIRJE: Rusija i Ukrajina obustavljaju napade

Svijet 11. Oktobra 2026.

ZLOČINI BEZ KAZNE: Krivična prijava ICC-ju protiv izraelskih medicinskih zvaničnika zbog mučenja palestinskih pritvorenika

Od tada pa do danas UN su o Palestini, izbjeglicama, okupiranim teritorijama, Jerusalemu i ratovima u Gazi usvojili stotine rezolucija.

Dugačka lista rezolucija obuhvata: rezoluciju iz decembra 1948. (194) kojom se izbjeglicama priznaje pravo da se vrate svojim domovima ili da dobiju naknadu. Tu je i rezolucija o osnivanju Agencije UN-a za palestinske izbjeglice (UNRWA) i godišnje rezolucije o njenom radu Rezoluciju 242 iz 1967. nakon Šestodnevnog rata. Rezolucija o priznavanju prava palestinskog naroda na samoopredjeljenje 1974. godine, kada je Palestinska oslobodilačka organizacija pozvana u Generalnu skupštinu. I naravno, nakon 7. oktobra 2023, niz rezolucija o ratu u Gazi, prekidu vatre i budućem upravljanju Pojasom Gaze.

Postavlja se pitanje: koliko je zapravo ovih rezolucija i koliko one danas vrijede?

Rezolucija je formalni dokument kojim organ Ujedinjenih nacija izražava svoju volju, stav ili odluku o nekom pitanju. Nastaje tako što jedna ili više država članica predloži nacrt, o njemu se pregovara, a zatim se o njemu glasa. I postoje „dva“ organa koji mogu izglasati rezoluciju.

Prvi je Generalna skupština UN-a, ona okuplja svih 193 države članice, a svaka ima jedan glas. Za većinu pitanja dovoljna je prosta većina, a za „važna pitanja“ dvotrećinska. Njene rezolucije su u pravilu preporuke: imaju veliku političku i moralnu težinu i odražavaju stav međunarodne zajednice, ali nisu pravno obavezujuće.

Drugi je Vijeće sigurnosti UN-a, koje ima 15 članova, pet stalnih (SAD, Rusija, Kina, Velika Britanija i Francuska) i deset nestalnih koji se biraju na dvije godine. Rezolucija je usvojena ako za nju glasa najmanje devet članova i ako nijedan stalni član ne iskoristi pravo veta. Za razliku od Generalne skupštine, odluke Vijeća prema Povelji UN-a mogu biti obavezujuće za sve države članice, naročito kada se donose na osnovu Poglavlja VII.

Generalna skupština je autor niza rezolucija o Palestini. Nakon Rezolucije 181 iz 1947. uslijedile su godišnje serije rezolucija o pomoći palestinskim izbjeglicama, o računima i izvještajima UNRWA-e, o statusu Jerusalema, o stalnom suverenitetu nad prirodnim resursima u okupiranim teritorijama, o životnim uslovima Palestinaca te o izvještajima posebnog odbora koji istražuje izraelske prakse u okupiranim teritorijama. Godine 1975. osnovan je i Odbor za ostvarivanje neotuđivih prava palestinskog naroda.

U posljednjim godinama Generalna skupština je nastavila usvajati veliki broj tekstova godišnje. Organizacija UN Watch, koja je izrazito kritična prema UN-u i broji samo rezolucije koje smatra osuđujućim prema Izraelu, navodi da je Skupština 2024. usvojila 17 rezolucija o Izraelu, a 2025. njih 15, te ukupno 173 u periodu 2015–2024.

Među novijim dokumentima je i savjetodavno mišljenje Međunarodnog suda pravde od 19. jula 2024. o pravnim posljedicama izraelske politike i praksi u okupiranoj palestinskoj teritoriji, na koje se Skupština poziva u kasnijim rezolucijama.

Vijeće sigurnosti usvojilo je znatno manje tekstova, ali su neki od njih temelj cjelokupnog diplomatskog okvira za Bliski istok.

Tako naprimjer Rezolucija 242 (1967) i Rezolucija 338 (1973): pozivaju na povlačenje iz teritorija okupiranih 1967. i na pravedan i trajan mir, osnov za sve kasnije mirovne inicijative.

Ili Rezolucija 2334 (23. decembra 2016), koja zahtijeva da Izrael obustavi sve aktivnosti izgradnje naselja na okupiranoj palestinskoj teritoriji, uključujući istočni Jerusalem.

Nakon 7. oktobra 2023. Vijeće je, uz mnogo blokada, ipak usvojilo nekoliko rezolucija. Jedan od njih je Rezolucija 2712 (15. novembra 2023), prva rezolucija o ratu u Gazi, usvojena sa 12 glasova za i tri uzdržana (Rusija, Velika Britanija i SAD).

Ili kao što je Rezolucija 2720 (22. decembra 2023), koja traži da strane omoguće isporuku humanitarne pomoći i imenovanje koordinatora za humanitarna pitanja i obnovu Gaze.

Tu je i Rezolucija 2803 (17. novembra 2025), koja podržava „Sveobuhvatni plan za okončanje sukoba u Gazi“, pozdravlja osnivanje Vijeća za mir (Board of Peace) i ovlašćuje ga da uspostavi privremene Međunarodne stabilizacijske snage. Usvojena je sa 13 glasova za, uz uzdržane glasove Rusije i Kine.

Uz usvojene rezolucije, ostaje i dugačak spisak onih koje nisu prošle. Prema analizi časopisa Lawfare iz 2024, SAD su do tada pravo veta koristile 45 puta protiv rezolucija koje su smatrale kritičnim prema Izraelu. U novembru 2024. SAD su blokirale nacrt deset izabranih članova kojim se traži trenutni prekid vatre, a isto su učinile i 4. juna 2025. kod nacrta koji je tražio „trenutni, bezuslovni i trajni“ prekid vatre. Rusija i Kina su, sa svoje strane, u martu 2024. stavile veto na američki nacrt o Gazi.

Broj rezolucija o Palestini svjedoči o tome koliko je to pitanje trajno prisutno u Ujedinjenim nacijama, ali i o njegovom najvećem paradoksu.

Generalna skupština, u kojoj većina država redovno glasa za palestinska prava, proizvodi stotine tekstova bez obavezujuće snage. Vijeće sigurnosti, čije odluke mogu biti obavezujuće, usvaja ih rijetko, jer ih blokira pravo veta. Za Rezoluciju 2334 o naseljima, za Rezolucije 242 i 338 o miru te za Rezoluciju 2803 o Gazi i dalje se postavlja isto pitanje: ko ih provodi i kako.

Za Palestince, a i za javnost koja prati sukob, glavno pitanje zato nije koliko ih ima, nego koliko je ih ikada provedeno. Skoro osam decenija nakon Rezolucije 181 odgovor na to pitanje ostaje otvoren, rečeno jezikom diplomatije, ili sasvim jasan, rečeno jezikom zdravog razuma.