LAŽNI SRBIJANSKI MITOVI: Sto godina Kraljevine SHS

Stogodišnjica osnivanja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca: Zašto Srbi ne vole kralja Aleksandra ujedinitelja, a glorificiraju kralja Petra Prvog oslobodioca?

Danas, 1. decembra, kada Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca, koja će ubrzo potom dobiti ime Jugoslavija, puni 100 godina, neće biti topovske paljbe sa kalemegdanske Tvrđave, niti će se čuti zvonjava sa tornjeva beogradskih crkava. Tome se rođendanu neće obradovati ni Slovenci, ni Hrvati, a još manje Srbi.

Srbijanske vlasti neće držati nikakve govore povodom ovog značajnog istorijskog događaja za sve južnoslovenske narode. Uostalom, kao ni povodom 75. godišnjice AVNOJ-evske obnove Jugoslavije. Oni su svoj stav o ishodu Prvog svjetskog rata već rekli u Novom Sadu, 25. novembra, dok mišljenje o ishodu Drugog svjetskog rata, nažalost, pokazuju još od ranih devedesetih godina prošlog vijeka. Zato im je i bilo važno da umarširaju u Novi Sad poput vojske mnogo slavnijeg vojskovođe, gdje su obilježili stogodišnjicu prisajedinjenja pokrajine Vojvodine Srbiji i otkrili spomenik kralju Petru prvom oslobodiocu na tamošnjem Trgu Republike. Tako će, zahvaljujući srpskoj vojci i radikalskoj Novosadskoj skupštini, Vojvodina čitavih pet dana biti u sastavu Srbije. Sve do proglašenja SHS monarhije. U nju će biti ugrađene i Srbija i Crna Gora, koje su jedine bile nezavisne države prije Prvog svjetskog rata.

Upravo na osnovu odnosa današnjih vlasti prema ovim krupnim istorijskim događajima može se razumjeti i njihov pogled na sadašnjost, a donekle i budućnost. I nije to samo ekskluzivitet službene Srbije, nego i svih ostalih zemalja nasljednica Jugoslavije kojima je Jugoslavija postala idealan zajednički neprijatelj, kako bi to precizno definirala beogradska istoričarka Dubravka Stojanović. Kako prva Jugoslavija, tako i druga. A da bi se razumjela druga, pogotovo jedan od uzroka njenog raspada, mora se razumjeti prva, ona kojoj je u subotu ravno 100 godina.

Priča pijanaca i akademika

Zašto je to tako i zašto se Jugoslavija od zvaničnog srpskog ratnog cilja 1914. godine (Niška deklaracija) prometnula u “kočnicu srpskog nacionalnog bića” već 1918. godine biće jasnije mnogo kasnije kada će, radi raspirivanja nacionalizma u dnevno-političke svrhe, biti lansirana krilatica da “Srbija u miru gubi sve ono što osvoji u ratu”. Tu će vam priču danas ispričati skoro svaki pijanac u bilo kojoj beogradskoj kafani, provincijske da i ne pominjemo, s kim popijete bar po jedno pivo, pogotovo ako muzika pritom svira srpske koračnice iz Prvog svjetskog rata tipa “Marširala, marširala kralja Petra garda…” ili “Ide Pera, ide Pera, jaše konja bela, a za njime, a za njime cela Srbadija…”

Ta priča, koja nema baš mnogo veze sa istorijskim činjenicama, vezana je za 1915. godinu i takozvani tajni londonski ugovor, u vreme čijeg potpisivanja su sile Antante (Francuska, Engleska, Rusija) navodno nudile na tacni Srbiji, odnosno regentu Aleksandru, silne južnoslovenske teritorije, prije svega cijelu Bosnu i Hercegovinu, Banat, Srem, Slavoniju, Baranju i dio istočnog Jadrana, koje bi obuhvatile znatno uvećanu Srbiju, koja bi otprilike bila ekvivalent nacionalističkom projektu “velike Srbije”, na kojem se inzenzivno radilo četiri godine zapadno od Drine. Da kralj Aleksandar nije bio alav pa se polakomio i projekat proširio na Hrvatsku i Sloveniju, zahvaljujući čemu je nastala Jugoslavija, bilo bi to konačno rješenje srpskog nacionalnog pitanja i svi bi Srbi živjeli u jednoj državi, krešendo je tog najomiljenijeg srpskog nacionalističkog narativa.

I nije problem što se ova priča prepričavala i još prepričava po kafanama kao narodna pjesma (uz dodatna kićenja), nego se može čuti i danas među akademicima Srpske akademije nauka i umetnosti, koji su sa svoje strane umnogome doprinijeli da priča dobije mitske forme, pogotovo u svrhu jačanja nacionalizma i nacionalne homogenizacije devedesetih godina. Ovaj u suštini lažni mit dobio je u kolektivnoj svijesti naroda neslućene razmjere, bez obzira što je istina bila nešto drugačija i što je opštepoznato da su velike sile pobjednice u ratu tek u Versaju, na mirovnoj konferenciji, dale zeleno svjetlo za stvaranje južnoslovenske zajednice, sa dinastijom Karađorđevića na čelu. To se zbilo kada je Austro-Ugarska carevina definitivno poražena, zahvaljujući probijanju Solunskog fronta, nakon koga su Srbi, uz Francuze i Engleze, oslobodili zemlju u neviđenoj ofanzivi i stekli sve simpatije saveznika za herojstvo u tom slavnom pohodu.

Pakt Antante sa Italijom

Ali, vratimo se “Londonskom ugovoru”, čije su odredbe postale poznate tek dvije godine nakon njegovog potpisivanja. U istorijskim knjigama lako je provjeriti da su ga obnarodovali Vladimir Iljič Lenjin i boljševici tek nakon pobjede u Oktobarskoj revoluciji 1917. godine i da su ga, zapravo, Francuska, Engleska i Rusija sklopile sa Italijom, u namjeri da oslabe Centralne sile, obećavši Italiji silne teritorije ukoliko pređe na njihovu stranu. Izuzev Italije, nijedna druga država koja ima izlaz na Jadran nije, prema “Londonskom ugovoru”, smjela držati ratnu mornaricu, niti obalske utvrde.

Iste godine je Italija, koja je do tada bila neutralna, objavila rat Austro-Ugarskoj, zabivši joj “nož u leđa” u najgorem trenutku, jer je Austro-Ugarskoj prijetio raspad na galicijskom frontu. Dio obećanja iz sporazuma je ispunjen: Italija je dobila Južni Tirol, Istru, Tršćansko primorje, dio sjevernojadranskih ostrva, grad Zadar, ostrva Lastovo i Palagružu. Srbija u pregovorima nije ni sudjelovala, ali je o tome obaviještena diplomatskim kanalima. Saveznici su Srbiji zaista obećavali Bosnu i Hercegovinu, Slavoniju, Srem i Bačku, južnu Dalmaciju i sjevernu Albaniju, ali bez Makedonije i dijela Banata. Velike sile su Bugarskoj ponudile Makedoniju, zbog čega je Srbija odbacila ugovor, jer je željela pitanje Makedonije ostaviti otvorenim. Hrvatskoj bi od mora ostao samo dio od Rijeke do početka Dalmacije, a na kopnu, zapravo, samo dio oko Zagreba i Lika.

Nije tajna da je saznanje o posljedicama koje bi proizlazile iz realizacije “Londonskog ugovora” bilo odlučujuće za kasniji hrvatski pristanak na ulazak u Jugoslaviju, na čemu su radili Frano Supilo, Ante Trumbić i drugi hrvatski političari u Jugoslovenskom odboru. Njihov je rad Aleksandar, u to vrijeme još regent, podržavao, jer je i sam bio pristalica jugoslovenske ideje, pokušavajući kasnije da stvori i jugoslovensku naciju. Eto i glavnog razloga što ga većina Srba danas ne voli, a ne, recimo, zbog zavođenja Šestojanuarske diktature, ili donošenja Oktroisanog ustava iz 1931. godine. Što bi bilo normalnije i logičnije.

Kako Vuk demantira Neleta

Da je Aleksandar jedini kralj koji u Beogradu nema ni spomenik, ulicu ili kakvo drugo obilježje nedavno je uočio i Vuk Drašković, autor Noža s početka osamdesetih godina, koji je bio prvi ubod u drugu Jugoslaviju. On se ponovo latio pera i sada napisao roman Kralj Aleksandar od Jugoslavije, jednu od trenutno najčitanijih knjiga u Srbiji, u kojoj opravdava kralja za većinu postupaka i mudro zaključuje sasvim suprotno od Neleta Karajlića, koji je ustvrdio da je “Juga bila veliki zajeb”, nakon što se proslavio stihovima: “Danas je Dan republike i stari je popio malo…” Po današnjem Vuku, i Jugoslavija i kralj su sasvim OK i nepravedno su proskribovani u javnosti i šire. Dakle, Jugoslavije nikako nije bila “veliki zajeb”.

Po svemu sudeći, Draškovićevu knjigu pročitao je sadašnji suveren Srbije Aleksandar Vučić te je namah naložio da u Beogradu počne gradnja i spomenika kralju čije ime i sam nosi i koji je, po sopstvenom priznanju, bio – Jugosloven, što je za mnoge misleće i one druge ljude nezapamćen presedan otkad se uobičajilo da se se riječ jugoslovenstvo obavezno čita kao srpstvo, a da se Jugoslavija, naročito ona druga, potpuno izbriše iz istorije. Da li će kralj Aleksandar biti na konju, poput starog i mnogo voljenog kralja Pere, koji je prije nekoliko dana, kao bronzani konjanik, ujahao u “srpsku Atinu”, odnosno Novi Sad, u kojem, istine radi, nikad u životu ranije nije ni bio – još se ne zna. Izvjesno je samo to da će novosadski i beogradski golubovi i jednog i drugog kralja svakodnevno zasipati vlastitim nus-proizvodima.

Zato će kralj Petar dobiti svoj film i zato je premijera filma zakazana tek za 5. decembar, kako se ne bi dovodio u nezgodan kontekst sa stogodišnjicom. Film je, uz obilatu podršku države, pravila porodica Ristovski, koja je dugo plela Čarape za kralja Petra, da bi na kraju naslov bio promijenjen u Kralj Petar Prvi. Ulogu kralja tumači Lazar Ristovski. Izvor: Al Jazeera

Slični članci

Ostavite komentar

Vaša email adresa neće biti javno objavljena.

Izneseni komentari su privatna mišljenja autora i ne odražavaju stavove redakcije izdvojeno.ba.